Czy każdy przenośnik może pracować w strefie ATEX?

Nie każdy przenośnik może być stosowany w strefie ATEX. Urządzenie przeznaczone do pracy w atmosferze potencjalnie wybuchowej musi zostać odpowiednio zaprojektowane, wykonane i ocenione pod kątem możliwych źródeł zapłonu. Dotyczy to nie tylko silnika czy aparatury elektrycznej, ale także elementów mechanicznych, które mogą generować ciepło, iskry lub wyładowania elektrostatyczne. Właściwy dobór urządzenia zaczyna się więc od określenia strefy zagrożenia, rodzaju atmosfery wybuchowej i wymagań procesu. Dyrektywa 2014/34/UE obejmuje urządzenia i systemy ochronne przeznaczone do pracy w atmosferach potencjalnie wybuchowych, natomiast wymagania dotyczące bezpieczeństwa pracowników i organizacji stanowiska pracy wynikają z dyrektywy 1999/92/WE.

Spis treści:

• Dlaczego zwykły przenośnik nie jest automatycznie urządzeniem ATEX?
• Jakie strefy ATEX mogą występować przy przenośnikach?
• Jakie elementy przenośnika trzeba przeanalizować pod kątem ATEX?
• Czy przenośnik taśmowy może być wykonany w wersji ATEX 21/22?
• Jak dobrać wykonanie przenośnika do warunków ATEX?
• Czy ATEX dotyczy tylko instalacji elektrycznej?
• Jakie znaczenie ma dokumentacja i oznakowanie urządzenia?
• FAQ – najczęstsze pytania o przenośniki taśmowe ATEX

Dlaczego zwykły przenośnik nie jest automatycznie urządzeniem ATEX?

Samo zastosowanie silnika w wykonaniu przeciwwybuchowym nie wystarcza, aby uznać cały przenośnik za odpowiedni do pracy w strefie zagrożenia wybuchem. Podczas projektowania przenośników taśmowych trzeba przeanalizować wszystkie elementy urządzenia i możliwe źródła zapłonu. Dotyczy to między innymi bębnów, rolek, łożysk, taśmy, napędu, połączeń mechanicznych oraz instalacji elektrycznej. Również produkcja przenośników taśmowych musi uwzględniać wymagania wynikające z przyjętej kategorii urządzenia i warunków jego użytkowania.

Zgodnie z dyrektywą 2014/34/UE producent powinien uwzględnić możliwość wystąpienia źródeł zapłonu zarówno elektrycznych, jak i nieelektrycznych. Konstrukcja urządzenia powinna być opracowana tak, aby zapobiegać powstawaniu atmosfery wybuchowej, ograniczać możliwość jej zapłonu, a w razie wystąpienia wybuchu ograniczać jego skutki.

Jakie strefy ATEX mogą występować przy przenośnikach?

Rodzaj strefy zależy od tego, czy zagrożenie tworzą gazy, pary i mgły, czy pyły palne. Przy transporcie materiałów sypkich szczególne znaczenie mają strefy pyłowe, ponieważ sam proces przesypywania i transportu może powodować powstawanie obłoków pyłu.

W systemie ATEX stosuje się następujące oznaczenia:

• strefa 20 – atmosfera wybuchowa w postaci obłoku palnego pyłu występuje stale, przez długi czas lub często;
• strefa 21 – atmosfera wybuchowa w postaci obłoku pyłu może występować okresowo podczas normalnej pracy;
• strefa 22 – atmosfera wybuchowa w postaci obłoku pyłu nie powinna występować podczas normalnej pracy, a jeśli się pojawi, utrzymuje się krótko.

Dla gazów, par i mgieł stosuje się odpowiednio strefy 0, 1 i 2. Klasyfikacja strefy jest zadaniem związanym z oceną zagrożenia na stanowisku pracy, a dobór urządzenia musi być z nią zgodny.

Jakie elementy przenośnika trzeba przeanalizować pod kątem ATEX?

Ocena urządzenia nie może ograniczać się do jego układu napędowego. Przenośnik ma wiele elementów, które podczas pracy mogą stać się źródłem zagrożenia. Szczególną uwagę należy zwrócić na:

• silniki, przekładnie i hamulce,
• łożyska oraz ich temperaturę pracy,
• bębny napędowe i zwrotne,
• rolki i elementy wirujące,
• taśmę oraz możliwość gromadzenia ładunków elektrostatycznych,
• połączenia mechaniczne i tarcie współpracujących elementów,
• instalację elektryczną, czujniki i aparaturę kontrolną,
• temperaturę powierzchni elementów mających kontakt z atmosferą wybuchową.

W przypadku urządzeń nieelektrycznych istotne znaczenie ma ocena potencjalnych źródeł zapłonu. Norma ISO 80079-36 określa metodę oraz wymagania dotyczące projektowania, konstrukcji, badań i oznakowania nieelektrycznych urządzeń Ex posiadających własne potencjalne źródła zapłonu. ISO 80079-37 odnosi się natomiast między innymi do ochrony poprzez bezpieczeństwo konstrukcyjne oraz kontrolę źródeł zapłonu.

Czy przenośnik taśmowy może być wykonany w wersji ATEX 21/22?

Tak, ale musi zostać zaprojektowany odpowiednio do określonych warunków pracy. Karta produktowa Project Steel wskazuje możliwość wykonywania przenośników w wersjach ATEX dla stref 21/22. W dokumentacji tej grupy urządzeń uwzględniono również między innymi zabudowy pyłoszczelne oraz rozwiązania związane z odpylaniem.

Ma to szczególne znaczenie w instalacjach, w których transportowany materiał może tworzyć palną atmosferę pyłową. Samo zastosowanie szczelnej obudowy nie oznacza jednak automatycznej zgodności z ATEX. Rozwiązanie należy ocenić w odniesieniu do konkretnej strefy, materiału i parametrów procesu.

Jak dobrać wykonanie przenośnika do warunków ATEX?

Punktem wyjścia powinny być informacje dotyczące instalacji, a nie sam typ przenośnika. Przed rozpoczęciem projektu warto określić:

• rodzaj substancji tworzącej zagrożenie;
• jej właściwości wybuchowe, w przypadku pyłów między innymi temperaturę zapłonu i charakterystykę pylenia;
• wyznaczoną strefę ATEX;
• wymagany poziom ochrony urządzenia;
• temperaturę otoczenia i procesu;
• wymagania dotyczące napędu i automatyki;
• sposób odpylania oraz zabezpieczenia przed gromadzeniem pyłu.

Dopiero na tej podstawie można dobrać odpowiednie komponenty i określić wymagania konstrukcyjne. Dyrektywa 2014/34/UE wymaga podejścia opartego na zintegrowanym bezpieczeństwie przeciwwybuchowym, czyli uwzględnieniu możliwych źródeł zapłonu już na etapie projektowania i wykonania urządzenia.

Czy ATEX dotyczy tylko instalacji elektrycznej?

Nie. To jedno z częstszych uproszczeń dotyczących urządzeń pracujących w strefach zagrożonych wybuchem. W przenośniku źródłem zapłonu może być również element nieelektryczny. Przykładem może być nadmiernie nagrzewające się łożysko, tarcie taśmy o element konstrukcyjny albo nieprawidłowo pracujący element wirujący. Z tego powodu analiza zagrożeń musi obejmować cały zespół urządzenia.

W przypadku pyłów istotna jest również temperatura powierzchni. Wymagania ATEX przewidują ograniczenia dotyczące temperatury powierzchni urządzeń, ponieważ jej nadmierny wzrost może doprowadzić do zapłonu atmosfery pyłowej.

Jakie znaczenie ma dokumentacja i oznakowanie urządzenia?

Przenośnik przeznaczony do zastosowania w określonej strefie powinien mieć dokumentację pozwalającą potwierdzić jego zgodność z wymaganiami. W zależności od konkretnego rozwiązania mogą być potrzebne informacje dotyczące kategorii urządzenia, grupy, poziomu ochrony, warunków użytkowania, temperatury oraz zastosowanych środków ochrony przeciwwybuchowej.

Nie należy więc traktować oznaczenia „ATEX” jako wystarczającej informacji. Znaczenie ma pełne oznaczenie urządzenia i jego zgodność z warunkami określonymi dla danej instalacji. Komisja Europejska publikuje aktualne informacje dotyczące zharmonizowanych norm związanych z dyrektywą 2014/34/UE oraz prowadzi wykaz jednostek notyfikowanych dla ATEX.

FAQ – najczęstsze pytania o przenośniki taśmowe ATEX

1. Czy każdy przenośnik taśmowy może pracować w strefie ATEX?

Nie. Przenośnik musi być odpowiednio zaprojektowany i wykonany do warunków konkretnej strefy. Należy ocenić zarówno elementy elektryczne, jak i nieelektryczne oraz możliwe źródła zapłonu.

2. Czy przenośnik ATEX może pracować w strefie 21 i 22?

Tak, jeżeli jego wykonanie jest odpowiednie dla danej strefy i warunków procesu. Project Steel deklaruje dostępność wersji przenośników przystosowanych do pracy w strefach 21/22.

3. Czy ATEX dotyczy również bębnów i rolek przenośnika?

Tak. Elementy mechaniczne również mogą stanowić potencjalne źródło zapłonu. Dlatego ocena urządzenia ATEX powinna obejmować między innymi bębny, rolki, łożyska i inne elementy wirujące.

4. Od czego rozpocząć projektowanie przenośnika do strefy ATEX?

Najpierw należy określić rodzaj atmosfery wybuchowej, strefę, właściwości transportowanego materiału oraz wymagania procesu. Dopiero później można dobrać konstrukcję przenośnika, napęd, elementy mechaniczne i systemy zabezpieczeń.

5. Czy sama instalacja silnika w wykonaniu ATEX wystarczy?

Nie. Silnik jest tylko jednym z elementów całego urządzenia. Zgodność przenośnika z wymaganiami ATEX wymaga uwzględnienia również innych potencjalnych źródeł zapłonu oraz odpowiedniego wykonania całego zespołu.